Vallen Voorkomen bij Ouderen: Complete Gids voor Valpreventie 2025

Vallen is een van de grootste gezondheidsrisico's voor ouderen. Elk jaar belanden tienduizenden ouderen in het ziekenhuis na een val, vaak met ernstige gevolgen zoals een heupfractuur. Het goede nieuws: veel valincidenten zijn te voorkomen met de juiste maatregelen, aanpassingen en professionele ondersteuning. In dit artikel leest u alles over valpreventie en hoe u of uw naaste veilig thuis kan blijven wonen.

Vallen in cijfers

De cijfers rond vallen bij ouderen zijn schokkend:

• Meer dan 100.000 ouderen belanden jaarlijks op de spoedeisende hulp na een val
• Ongeveer 4.000 ouderen overlijden jaarlijks aan de gevolgen van een val
• Een heupfractuur is de meest voorkomende ernstige blessure – 30% van de patiënten overlijdt binnen een jaar
• Eén op de drie 65-plussers valt minstens één keer per jaar
• Na een val is de kans op een volgende val twee tot drie keer zo groot

Risicofactoren voor vallen

Vallen heeft meestal meerdere oorzaken tegelijk. We onderscheiden persoonlijke en omgevingsfactoren:

Medicijnen en valrisico

Bepaalde medicijnen verhogen het valrisico aanzienlijk. Het gaat vooral om medicijnen die invloed hebben op de bloeddruk, het evenwicht of de alertheid:

• Slaap- en kalmeringsmiddelen (benzodiazepines) – verhogen risico sterk
• Bloeddrukverlagers – kunnen duizeligheid veroorzaken bij opstaan
• Antidepressiva – vooral de oudere types
• Plaspillen (diuretica) – kunnen uitdroging en duizeligheid veroorzaken
• Sterke pijnstillers – beïnvloeden alertheid en evenwicht

Woningaanpassingen

Met gerichte aanpassingen in huis kunt u veel valincidenten voorkomen. De meeste vallen gebeuren in en rond het huis, vooral in de badkamer, slaapkamer en op de trap. Relatief eenvoudige aanpassingen kunnen het verschil maken tussen veilig thuis wonen of niet. Veel aanpassingen zijn te vergoeden via de Wmo.

Badkamer en toilet

• Beugels naast toilet en in douche/bad
• Antislipmat in bad, douche en op badkamervloer
• Douchestoel of -kruk
• Verhoogd toilet (eventueel met armsteunen)
• Thermostaatkraan om verbranding te voorkomen

Trap en hal

• Stevige trapleuning aan beide kanten
• Goede verlichting met schakelaar boven en onder
• Antislipstrips op treden
• Contrasterende kleur op eerste en laatste trede
• Drempels verwijderen of verlagen

Woonkamer en slaapkamer

• Verwijder losse kleedjes of plak ze vast
• Leg kabels en snoeren langs de muur
• Zorg voor voldoende verlichting, ook 's nachts
• Bed op goede hoogte (knieën in 90 graden hoek bij zitten)
• Nachtlampje met bewegingssensor

Hulpmiddelen voor valpreventie

Naast woningaanpassingen zijn er hulpmiddelen die de veiligheid vergroten:

• Rollator of looprek: Voor stabiel lopen binnens- en buitenshuis
• Personenalarmering: Snel hulp inroepen na een val
• Heupbeschermer: Vangt de klap op bij een val op de heup
• Antislipsokken: Voor grip op gladde vloeren
• Grijparm: Voorkomt bukken en reiken
• Sensor verlichting: Automatisch licht in hal en toilet

Meer informatie vindt u in ons artikel over hulpmiddelen thuis.

Beweging en evenwicht

Regelmatige beweging is een van de beste manieren om vallen te voorkomen. Onderzoek toont aan dat evenwichtsoefeningen het valrisico met 30-40% kunnen verminderen. Het gaat niet om intensief sporten, maar om regelmatige, gerichte oefeningen die spierkracht en balans verbeteren.

Veel ouderen bewegen minder uit angst om te vallen, maar dit werkt averechts: minder bewegen leidt tot meer spierafname, wat het valrisico juist vergroot. Het is daarom belangrijk om in beweging te blijven, op een veilige manier.

Effectieve activiteiten

• Valpreventiecursus: "In Balans" of "Vallen Verleden Tijd"
• Tai chi: Bewezen effectief voor evenwicht
• Fysiotherapie: Gerichte oefeningen voor kracht en balans
• Wandelen: Dagelijks een rondje helpt
• Stoelgymnastiek: Laagdrempelig en veilig

Vraag uw huisarts om een verwijzing naar een fysiotherapeut gespecialiseerd in valpreventie. Veel gemeenten bieden gratis of gesubsidieerde valpreventiecursussen aan.

Angst om te vallen

Veel ouderen die een keer gevallen zijn, ontwikkelen valangst. Deze angst is begrijpelijk, maar kan een vicieuze cirkel veroorzaken: door angst gaat u minder bewegen, waardoor spieren zwakker worden en het valrisico juist toeneemt.

Het is belangrijk om valangst serieus te nemen en aan te pakken. Een fysiotherapeut kan helpen met gerichte oefeningen om vertrouwen in uw eigen mobiliteit terug te krijgen. Praat ook met uw huisarts als valangst uw dagelijks leven beperkt.

Hoe thuiszorg kan helpen

Professionele hulp aan huis draagt op verschillende manieren bij aan valpreventie. Thuiszorgmedewerkers zijn getraind om valrisico's te signaleren en kunnen helpen om de woonomgeving veiliger te maken.

• Huishoudelijke hulp houdt het huis opgeruimd en veilig – geen rommel op de vloer
• Persoonlijke verzorging helpt veilig in en uit bad of douche komen
• Ergotherapie adviseert over woningaanpassingen en hulpmiddelen
• Fysiotherapie verbetert kracht en evenwicht
• Wijkverpleging monitort gezondheid en medicatie

Checklist: veilig huis

Loop uw woning na met deze checklist:

Wat te doen na een val

Weet u wat u moet doen als u valt? Het is belangrijk om dit van tevoren te oefenen, zodat u niet in paniek raakt als het gebeurt. Oefen het opstaan vanaf de grond bij voorkeur samen met een fysiotherapeut of familielid.

1. Blijf rustig en controleer of u gewond bent
2. Als u kunt opstaan: rol op uw zij, ga op handen en knieën zitten
3. Kruip naar een stevig meubelstuk (stoel, bank)
4. Trek uzelf omhoog, draai en ga zitten
5. Rust even uit voordat u verder gaat

Belangrijk: Meld elke val aan uw huisarts, ook als u niet gewond lijkt. Dit helpt bij het opsporen van oorzaken en het voorkomen van nieuwe valincidenten.

Vergoedingen voor aanpassingen

Veel hulpmiddelen en woningaanpassingen worden (deels) vergoed. Het is de moeite waard om dit te onderzoeken voordat u zelf gaat betalen. De belangrijkste vergoedingsmogelijkheden zijn de Wmo via uw gemeente en de zorgverzekering.

Meer informatie over aanvragen via de Wmo vindt u in ons Wmo-stappenplan.

Extra tips voor dagelijks leven

Naast woningaanpassingen en hulpmiddelen zijn er dagelijkse gewoontes die helpen om vallen te voorkomen. Kleine veranderingen kunnen een groot verschil maken.

• Laat uw ogen jaarlijks controleren – veel ouderen hebben een verouderde brilsterkte of beginnen staar te ontwikkelen
• Sta langzaam op uit bed of stoel om duizeligheid te voorkomen – tel eerst tot vijf
• Drink voldoende – uitdroging verhoogt het valrisico en kan duizeligheid veroorzaken
• Beperk alcoholgebruik – alcohol verstoort evenwicht en reactievermogen
• Draag stevig schoeisel – ook binnenshuis, geen gladde sokken of instappers zonder hiel
• Houd uw mobiele telefoon bij u – voor als u hulp nodig heeft na een val
• Gebruik een bril voor lezen én afstand – multifocale brillen kunnen op trappen verwarrend werken
• Neem de tijd – haast verhoogt het valrisico aanzienlijk
• Ga naar de huisarts bij nieuwe duizeligheid – dit kan een behandelbare oorzaak hebben

Veelgestelde vragen